ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 154




                                               

Топтық адаптер

Топтық адаптер - компьютердің мөліметтерді жеткізетін бірнеше желілермен байланысын және оның қашықтағы көптеген түтынушьілармен жүмыс істеуін үйымдастыратын көп арналы құрылғы.

                                               

Топтық жаттығу

Топтық жаттығу - офицерлер құрамының оперативтік және тактикалық дайындығының нысаны. Офицерлер, генералдар және адмиралдар жергілікті жерде, жергілікті жер нобайында немесе картадан теориялық жағдайды оқып-үйрену үшін, әскери іс-қимылдарды ұйымд ...

                                               

Топтық жылдамдық

Топтық жылдамдық – гармониялық емес толқындардың таралуын сипаттайтын жуық шама; кеңістікте уақыттың әрбір мезетінде белгілі бір көлемде шектелген толқындар түйдегін құратын толқындар тобының немесе тізбегінің қозғалыс жылдамдығы. Толқынның тарал ...

                                               

Топтық талдама

Топтық талдама - Күрделі және көптүрбөлшекті жүйені жеке-жеке түрбөлшектерге емес, өздерінің сыр-сипатындағы ұқсастыққа орай бір-бірінен анық ерекшеленетін талдау топтарына даралап алып жүзеге асырылатын зерттеу әдісі. Таушайыртану ілімінде Топты ...

                                               

Топырақ бетінің қатуы

Топырақ бетінің қатуы - жер бетінен тиімді сәулелену әсерінен, 2 м биіктікте ауаның температурасы оң болғанда топырақ және өсімдік температурасының түнде 0°С - қа дейін және одан да төмен төмендеуі.

                                               

Топырақ гидрологиясы

Топырақ гидрологиясы - топырақтың сулық қасиетін, топырақ ьшғалының араласу түрлері мен заңдылықтарын, топырақтардың су режімін зерттейтін топырақтану ғылымының саласы.

                                               

Топырақ ерітіндісі

Топырақ ерітіндісі немесе топырақтың сұйықтық фазасы - еріген органикалық және минералдық заттектерімен және газдарымен қоса сұйық күйдегі топырақта болатын су. Топырақ ерітіндісі - планетаның тарихындағы табиғи сулардың ең маңызды санаттарының б ...

                                               

Топырақ жамылғысының құрылымы

Топырақ жамылғысының құрылымы - әр түрлі деңгейде бір-бірімен тектік байланыстағы және белгілі бір кеңістік кескінін, сондай-ақ топырақтың, шаруашылық қасиетінің оралуандылығын құрайтын қарапайым топырақ таралу аймағының кеңістіктік алмасу формал ...

                                               

Топырақ зоналары

Топырақ зоналары - экватордан полюстерге қарай климаттың өзгеру әсерінен жер бетінде пайда болған ендік бағытта кезектесіп орналасқан топырақ түрлері. Жер бетінде мынадай топырақ зоналары бар: Солтүстік Африкада, Аравияда, Оңтүстік Америка мөн Оң ...

                                               

Топырақ пен таужыныстың жылу тендестігі

Топырақ пен таужыныстың жылу тендестігі – энергия сақталу заңына негізделген,атмосфера-топырақ-литосфера жүйесіндегі топыраққа немесе таужынысқа түсетін жылу энергиясының кірісі мен шығысын салыстыру.Жылу теңдестігінің элементтері тәуліктік және ...

                                               

Топырақ реакциясы

Топырақ реакциясы - топырақтың қышқылдық-сілтілік қатынасының сипаттамасы. Бұл топырақ ерітіндісіндегі сутек иондары мен гидроксил иондары арасындағы қатынаспен көрсетіледі. Егер Н* басым болса, топырақ қышқылдық реакция, ОН концентрациясы артқан ...

                                               

Топырақ суы

Топырақ суы жер беті маңында орналасып, топырақтағы қуыстарды толтырады. Әдетте бүл су гигроскоп, жарғақ немесе қылтүтік түрінде болады. Топырақ суының режимі өте тұрақсыз, яғни маусымдык температура ауытқуына тэуелді. Су жаз кезінде топырақ ысыс ...

                                               

Топырақ суы, ылғалы

Топырақ суы, ылғалы -топырақ қабатында молекулалық тартьлыс күшінің әсерімен түйіршіктерге жабысып тұратын су. Ол топырақтағы кеуектер мен қуыстарды грунт сулары сияқты толық толтырмайды, өйткені қуыстардың едәуір бөлігі су буы мен ауаның үлесіне ...

                                               

Топырақ эрозиясы

Топырақ эрозиясы – топырақтың беткі ұнтақталған құнарлы қабатының жел күшімен немесе су ағынының шаюы салдарынан құнарының азаюы. Жел эрозиясы кез келген топырақ типінде кездесіп, жел күшімен топырақтың беткі қабатын, кейде өсіп тұрған өсімдігіме ...

                                               

Топырақ құнарлылығы

Топырақ құнарлылығы – топырақтың өсімдіктер дүниесін қажетті қоректік заттармен және сумен, ал тамыр жүйесін оттекпен, жылумен және қолайлы физ хим. ортамен қамтамасыз ету қасиеті. Бұл топырақтың ең басты қасиеті. Топырақ құнарлылығы. биоценоздың ...

                                               

Топырақ өңдеу

Топырақ өңдеу – ауыл шаруашылық дақылдарының өсіп-өнуіне қолайлы жағдайлар жасау үшін топырақ өңдеуші машиналар мен құралдардың жұмысшы органдары арқылы топыраққа мех. әсер ету. Топырақ өңдеу егісті арамшөптерден тазартуға, ауыл шаруашылық дақылд ...

                                               

Топырақтар комплексі

Топырақтар комплексі - үздіксіз қайталанып, бірнеше метрден кейін бірімен бірі алма-кезек ауысып жататын әр түрлі топырақтардың ұсақ аумақтарының алмасуы. Топырақтардың мұндай алмасуы көбінесе микрорельефке байяанысты, бірақ бұл барлық жағдайда м ...

                                               

Топырақты сілтісіздендіру

Топырақты сілтісіздендіру - топырақтан немесе оның жеке бір қабатынан еріген заттектерді топырақтық ерітіндінің төмен түсетін немесе бүйірлік ағыс өсерімен шаймалау. Бұл заттектер топырақтың бетіне шығарылуы немесе оның қабаттарының біреуіне жина ...

                                               

Топырақтың санитариялық жағдайы

Топырақтың санитариялық жағдайы - топырақтың адам денсаулығы мен жануарларға тікелей әсер ететін физикалық-химиялық және биологиялық қасиеттерінің жиынтығы. Топырақтың санитариялық жағдайы сөз болғанда, ең алдымен, мәдени өсімдіктер өсіретін және ...

                                               

Топырақтың экологиялық функциялары

Топырақтың экологиялық функциялары - топырақ түрлерінің тұтас алғанда биосфераның және жекелеген ланшафтардың экологиялық тұрақтылығын қамтамасыз ету қабілеті. Осыған орай топырақтың экологиялық функцияларын жалпы биосфералық және ландшафт сақтау ...

                                               

Топырақтың қышқылдығы

Топырақтың қышқылдығы - топырақ ерітіндісіндегі және топырақтың сіңіретін кешеніндегі сутек иондарының концентрациясы. Топырақтың қышқылдығы маңызды агрохимиялық көрсеткіштердің бірі. Өсімдіктің өсуі үшін барлық жағдайлар жасалғанменде, олардың ө ...

                                               

Топырақтың құнарлануы

Топырақтың құнарлануы - топырақтың физикалық құрылымының, химиялық құрамының және биологиялық, физикалық, химиялық қасиеттерінің табиғи жағдайынан ауыл шаруашылығы өндірісіне пайдалы бағытына қарай өзгеру дәрежесі. Топырақтың құнарлануының топыра ...

                                               

Топыраққорған

Топыраққорған – ортағасырлық кент орны. Қарағанды облысы, Ұлытау ауданы, Жезді қаласынан 20 км, Жезді өзенінің бойындағы Аяққамыр күмбезінің солтүстік жағында 8 км жерде орналасқан. Оны 1946 ж. Орталық Қазақстан археологиялық экспедиция зерттеген ...

                                               

Тораколапаротомия

Тораколапаротомия - кеуде және құрсақ қуысын бір тілікпен жарып сою үшін қолма-қол ашу; кеуде қуысының төменгі және құрсақ қуысының үстіндегі бөліктерінің қол жетпейтін тұстарына хирургиялық операцня жасағанда қолданылады.

                                               

Торакопластика

Торакопластика - хирургиялық операция: өкпенің зақымдалғап бөлігінің жетілуіне жағдай жасау мақсатымен кеуденің белгілі бір бөлігіндегі қабырғаларды жою немесе операция жасап алып тастау.

                                               

Торакоскоп

Торакоскоп - сірі қабық қуысын қарауға, сондай ақ көзбен бақылау арқылы торакокаустиканы іске асыру үшін арналған медиңиналық эндоскоп; көкірек қабырғасына тесу арқылы енгізіледі.

                                               

Торап

Торап - машинаның, құрылғының, тетіктің біршама қарапайым элементтен тұратын бөлігі; желінің жеткізуші ортасына тікелей қосылған кез келген құрылғы; дербес жинақталған бірлік болып саналатын, өнеркәсіптегі бірнеше тетіктердің жиынтығы. жүзетін кө ...

                                               

Торий кентастары

Торий кентастары – құрамында өндірісте бөліп алу экономикалық жағынан тиімді болатындай мөлшерде торийі бар минералды шикізаттар. Жер қыртысының жоғарғы бөлігіндегі торийдің кларкы 1.210–3%. Торийдің өз минералдары мен торийлі минералдардың жалп ...

                                               

Торит

Торит, торий силикаты – силикаттар класына жататын минерал. Химиялық формуласы: ThSіO4; құрамында 77%-ға дейін ТїО2 бар. Қоспалары U, TR, Ca, Pb, Fe. Түрөзгерістеріне: оранжит, ураноторит, торогуммит, ферриторит, кальциоторит және фосфорлы торит ...

                                               

Торновка

Торновка - Башқұртстанның Благовещен ауданындағы ауыл, Изяк ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 10 адамды құрады. Пошта индексі - 453457, ОКАТО коды - 80215819005.

                                               

Торос

Торос, мұз сеңдер – теңіз, өзен, көл мұз жамылғыларындағы әр түрлі пішінді мұз сынақтарының ретсіз шоғыры. Мұз алаңдарының бүйірлік сығылысуынан және олардың жағалау мен судың таяз бөліктеріне түсірген қы-сымы салдарынан қалыптасады. Торос көбіне ...

                                               

Торпедалық шабуыл

Торпедалық шабуыл - ұшақтар, кемелер, тікұшақтар, торпедалық қару тасушылар арқылы жүзеге асырылатын шабуыл. Шепті алуды, алғы шепке тосқауылды, әдетте, жеке-жеке торпедалық шабуыл кемелері, су асты кемелері және оның топтары жүзеге асырады.

                                               

Торр

Торр – қысымның жүйеден тыс бірлігі. 1 Т.=1 мм сынап бағанасы. Торр және бірліктердің халықаралық жүйесіндегі қысым мен механикалық кернеудің өлшем бірлігі – паскаль арасындағы қатынас: 1 Т.=133.322 Па. Бірліктің бұл атауы итальян физигі әрі мате ...

                                               

Торт

Торт - ұлттық дастарқан мәзіріне кейіннен кірген дәстүрлі тағам түрі. Әр түрлі қа-мырдан дайындалады. Торттың жаңғақты, балды, тарғыл, сәбізді, т.б. түрлері бар. Торт көбіне ыстық тамақтан кейін шаймен беріледі.

                                               

Торуылдан барлау

Торуылдан барлау - барлауға бөлінген бөлімшелерді дер кезінде және мұқият бүркемелеуге негізделген барлау тәсілі. Бұл бөлімшелер қарсыластын жекелеген әскери кызметшілері мен шағын тобының жұруі мүмкін жолында жасырынып, оларды тұткынға алу, құжа ...

                                               

Торғай ісі

Торғай ісі – ашаршылыққа ұшыраған елге көмек ұйымдастырған ұлт зиялылары айыпталған тергеу-сот ісі. Ел шаруашылығын күйзелткен Азамат соғысы," әскери коммунизм” саясаты 1921 жылғы құрғақшылыққа ұласты. Қазақ ауылы жұтқа ұшырап, мал саны күрт құлд ...

                                               

Торғай желі

Торғай желі - Торғай өңіріне көршілес аумақта атмосфералық қысым ерекшеліктеріне қарай оңт батыстан соғатын қыстағы ең қатты жел. Қыста ауа ағымы көбіне 50-ендік бойымен батысқа бағытталған Сібір максимумынан шығатын жоғары қы-сым тарамымен оңт- ...

                                               

Торғай көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы № 22 көше. "Көктал" тұрғын алабы. Торғай көшесі Ұлытау көшесінен басталып, Жарқайың көшесінде аяқталады. Ордабасы, Маятас көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 410.9 м. Торғай - Қостанай облысындағы аудан орталығы. Бүл өңірден қазақ әде ...

                                               

Торғай медресесі

Торғай медресесі, 19 ғасырдың 60-жылдары Дулығалы өзені бойында салынған. Онда дін сабақтарымен қатар география, есеп негіздері оқытылды, араб тілі үйретілді. Медреседе оқып шыққан қазақ жастары Торғай өңірі елін сауаттандыру ісіне біршама үлес қ ...

                                               

Торғай облыстық қазақ съезі

Торғай облыстық қазақ съезі, 1917 ж. 2 – 8 сәуір аралығында Орынбор қаласында өтті. Съезді алаш қозғалысының А.Байтұрсынов, С.Қадырбаев, О.Алмасов секілді қайраткерлері ұйымдастырды. Съезге 300-ден астам делегат қатысты. Олардың қатарында Торғай ...

                                               

Торғай уезі

Торғай уезі – 1868 – 1917 ж. Торғай облысы құрамында болған төрт уездің бірі. Орталық Торғай қаласы болды. Уез 13 болыстық пен 65 ауылдан құралды. Торғай уезі облыстың оңтүстігінде орналасып, Ұлытаумен шектесті. 1897 жылғы санақ бойынша уезде 870 ...

                                               

Торғай қақпасы

Торғай қақпасы - Торғай үстірті мен Сарыарқа, Торғай қолаты және Обаған – Құсмұрын, Торғай – Сарықопа аралығындағы табиғи өткел. Қостанай облысы, Сарыкөл ауданы аумағында орналасқан. Ені 15 – 20 км. Кейбір ғалымдардың пікірі бойынша Торғай қақпас ...

                                               

Торғай Үстірті

Басқа мағыналар үшін Торғай деген бетті қараңыз. Торғай Үстірті - батысында Оңтүстік Орал мен Мұғалжар тауымен, шығысында Сарыарқамен шектесетін жазық аймақ. Солтүстігінде Тобыл маңы аккумуляттік жазығынан оңтүстігінде Шалқартеңіз каласы ағысына ...

                                               

Торғай һәм Ырғыз уезі халқына үндеу

Торғай һәм Ырғыз уезі халқына үндеу, тыл жұмысына адам алу туралы 1916 жылғы 25 маусымдағы патша жарлығына қарсылық көрсетпеуді үгіттеген. Ол" Қазақ” газеті бетінде 1916 ж. желтоқсанда Ахмет Байтұрсынұлы, М.Дулатов, С.Қадырбаев және М.Тұнғашин ат ...

                                               

Торғай-петролеум

ТОРҒАЙ-ПЕТРОЛЕУМ – мұнай-газ кәсіпорны. 1995 ж. 22 тамызда "Құмкөл-Лукойл" ЖАҚ ретінде құрылды. Ол 2000 ж. 27 маусымнан "ТОРҒАЙ-ПЕТРОЛЕУМ" ЖАҚ деген атпен қайта құрылды. Кәсіпорын, негізінен, мұнай мен газды барлау, игеру, өндіру, тасымалдау, сыр ...

                                               

Торғауыт сауыт

Торғауыт сауыт – бұрынғы батырлар киген сауыттың бір түрі. Моңғол тайпасы торғауыттың атымен аталып кеткен. Көшпелі түркі, моңғол халықтарында кең тараған. Моңғолдар арасында 12 – 15 ғасырларда кең қолданыста болған. Торғауыт, қалмақ тайпаларымен ...

                                               

Торғауыттар

Торғауыттар, торғұттар – бұрын ойраттар құрамында болған этнографиялық топ. Тәуекел хан кезінде Қазақ хандығына бағынған. 1627 ж. батыстағы Еділ бойына қоныс аударған. Қазіргі Торғауыттар Моңғол Халық Республикасында, Қытай Халық Республикасында ...

                                               

Тосап

Тосап – тәтті тағам. Әр түрлі жеміс-жидектен жасалады. Алма, алмұрт, қарақат, қара өрік, құлпынай, қызанақ, сәбіз, таңқурай, тәтті шие, т.б. іріктеп алынып, суық сумен жуылып, қант қосып қайнатылады.

                                               

Тоспа доп

Тоспа доп - ұлттық ойын. Ойынды бір топ жас өспірім жиылып, не ашық кең далада, не мектеп ауласында ойнайды. Ойынға бір метрдей таяқ, бір кішкене доп керек. Ойын бастаушы таяқты таңдаған бір жігітқан жақын жерден лақтырып береді, ол жерге түсірме ...

                                               

Тостаған

Тостаған - Ағаштан жасалған кішілеу дөңгелек ыдыс осылай аталады. "Олар қымызды әдемі сырлы ағаш тостағандарға құйып ішті". Көне дәуір адамдары бұл сияқты ыдысты кез келген ағаштан ойып жасауға еңбек құралдары тапшы болғаны тарихтан белгілі. Деге ...