ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 146




                                               

Таңсық

Таңсық. Түсіндірме сездіктегі мағынасы: қат, зәру. жеңсік,құмар, әуес; "Қысы-жазы дастарқанымызда таңсық дәм тұрса жараспай ма" Т. Иманбеков, Тұт.Аталған мағыналардың қайсысы болмасын тілімізде кейін пайда болған. Кейбір түркі тілдеріндегі мағына ...

                                               

Таңғыш

Таңғыш. Жақ-бет сүйектері сынғанда таңғыш арқылы сынған жерді қимылдамайтын жағдайға келтіреді. Үсік, күйік, қанжел т. б. ауруларды емдерде қажетті дәрі-дәрмектерді керек жерге таңады. Ол үшін таңғыш ретінде бинт, орамал, лигатура, желім т. б. за ...

                                               

Таһир – Зуһра

Таһир – Зуһра – ғашықтық дастан. Дастанның сюжеті өзбек, татар, ноғай, Әзірбайжан, түрікмен, қазақ арасында кеңінен танымал, батыстың" Ромео – Джульеттасы”, шығыстың" Ләйлі – Мәжнүнімен” үндес. Өзбек әдебиетіндегі осы аттас ертегі негізінде алғаш ...

                                               

Театр декорация өнері

Театр декорация өнері, сахналық безендіру өнері – декорация, киім-кешек, әр түрлі жарықтар мен қойылымдық техника арқылы спектакльдің бейнелі де көркем образын жасау өнері. Театр декорация өнерінің даму тарихы театр, драматургия, бейнелеу өнеріні ...

                                               

Театр маскалары

Театр маскалары – актерлердің театр ойын-сауығында пайдаланатын бет пердесі. Алғаш рет театр маскалары Ежелгі Грекияда пайда болды. Ол алып амфитеатрларда отырған мыңдаған көрермендер алдында ойын көрсететін орындаушылардың рөлге байланысты бет-ә ...

                                               

Тебірену

Тебірену Түсіндірме сөздіктегі мағынасы - бір нәрсеге жан дүниесі толқу, толғану. "Азын-аулақ өмірдің ішінде тебірене еске алатын сәттердің болғаны да жақсы екен-ау". Осы сөйлемде "тебірене" сөзі, сөз жоқ, қазіргі түсінігіміздегі "толғана" мағына ...

                                               

Тебес (Грекия)

Тебес – Беотиядағы ежелгі грек қала-мемлекеті. Қаланың көнелігін Микен дәуірінің ескерткіштері дәлелдеді. Б.з.б. 6 ғасыр қарсаңында Тебесті билеген жергілікті тайпалар Беотияның барлық қала-мемлекеттерін біріктіріп, Беотия одағын құрды. Осы кезең ...

                                               

Тебесса

Тебесса – Алжирдің солтүстік-шығысындағы қала Халық саны 170 000 адам 2005 жылғы халық санағы бойынша. Қала біздің заманымызға дейінгі 7 ғасырда карфагендік әскери форпост ретінде қалыптасқан болатын. Біздің заманымызға дейінгі 146 жылы Тебесса Р ...

                                               

Тебриз мектебі

Тебриз мектебі - шығыс миниатюралық кескіндеме мектебі. XIII ғасырдың аяғы мен XIV ғасырдың басында осы мектеп суретшілерінің алғашқы туындылары өмірге келді. Сақталған кескіндемелік туындылары тобынан Фирдоусидің" Шаһнамасына” салынған иллиадала ...

                                               

Тевкелев елшілігі

Тевкелев елшілігі – Ресейдің 1731 жылы Кіші жүзге жіберген елшілігі. Бұл елшілік 1730 жылы Әбілқайыр ханның атынан Санкт-Петербургке барған Құтлымбет Қоштаев бастаған елшілікке жауап ретінде жіберілді. Күзетпен қамтамасыз етілген елшілікті А.И. Т ...

                                               

Тевкелев комиссиясы

Тевкелев комиссиясы – Ресей өкіметінің 1755 жылғы башқұрт көтерілісін басу кезінде қазақ даласына қашқан башқұрттарды қайтару мақсатымен жіберген елшілігі. Оны А.И. Тевкелев басқарды. Башқұрт көтерілісін басу кезінде 50 мыңға жуық башқұрт Кіші жү ...

                                               

Тевтон ордені

Тевтон ордені, Неміс ордені, Крест тағушылар ордені – Шығыс Еуропада құрылған әскери-отарлық мемлекет. Оны құрған неміс католиктерінің діни-рыцарлық ордені. Орден крест жорықтары кезінде 1198 жылы Палестинада пайда болды. 1226 жылы Тевтон ордені ...

                                               

Тегін

Тегін – ежелгі түркілердегі қағаннан кейінгі лауазым. Оны тек ханзадалар иеленген. Қытай деректерінде" тиги”," тигин” деп аталған. Билеуші қайтыс болған жағдайда шонжарлар кеңесі Тегіндер арасынан ұлығ немесе кішіг қаған сайлап отырған. Тегін қағ ...

                                               

Тегіс ұңғылы артиллерия

Тегіс ұңғылы артиллерия - тегіс ұңғылы қарулардан құралған артиллерия. Ол ашык. жерде немесе тасаларда орналасқан адам күші мен әскери техниканы, сауытталған нысаналарды жоюға арналған. Тегіс ұңғылы артиллерия тәсей және аспандата атыстар жүргізу ...

                                               

Тегістелу

Тегістелу. Көтеріңкі аймақтардың яки төбелердің мұжылуы, ал ойыс аудандардың мұжылу өнімдері есебінен түзілген шөгінді жыныстармен көмкерілуі нәтижесінде нақтылы алаптардың бірте-бірте тегістелуі. Тегістелу жазықтығы, сайып келгенде, Жердің грави ...

                                               

Тегістелу беттері

Тегістелу беттері – жер бетінің тегістеліп, бірдейленген бедерлі көтеріңкі телімдерінің жалпы атауы. Платформалық және қатпарлы аймақтарда тектоникалық әрекеттің бәсеңдеуі және ұзақ уақыт бойы экзогендік процестердің эндогендік процестерден басым ...

                                               

Тегістеу

Тегістеу - деформацияланатын материалдың бетіне аспапты бастыра сырғытып беттік пластикалық деформациялау әдісімен өңдеу. Құралды жергілікті түйістіріп сырғанату арқылы деформациялайтын материалды беттік илемді деформациялап өңдеу.

                                               

Тегеурінгүл

Тегеурінгүл – сарғалдақтар тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Негізінен Солтүстік жарты шардың қоңыржай белдемдері мен Африканың тропиктік тауларында кездесетін 250-дей түрі белгілі. Қазақстанда 28 түрі бар, оның 4 түрі – эндемик ...

                                               

Тежегіш жетегі

Тежегіш жетегі - басқарушы сигналды және жетекті күшті көліктік құралдың тежегіштік механизміне үстеме жетек жеткізуге қызмет ететін тежегіштік жүйенің бөлігі.

                                               

Тежегіштің екі контурлы жетегі

Тежегіштің екі контурлы жетегі - әр қайсысы көліктік құралдың тежегіштік механизмімен байланысқан тежегіштік краннан немесе бас цилиндрден кейін екі тәуелсіз жұмыс істейтін тежегіштік контуры бар тежегіш жетек.

                                               

Тежегіштің екі өткізгішті жетегі

Тежегіштің екі өткізгішті жетегі - тіркеменің тежегіштік жетегінің байланысы екі құбыр арқылы іске асатын автопоездің тежегіштік жетегі бірінші құбырда: тартқыштың рессиверін тіркеме рессиверімен жалғайды, екіншіде тежегіштік кранды тіркеменің ау ...

                                               

Тез балқығыш қорытпалар

Легкоплавкие сплавы - тез балқығыш қорытпалар. Бұлардан штамп, контр штамп, құрастырмалы үлгілер құяды. Металдан жасалған жасанды тіс сауытын, протез бөлшектерін, жақ сүйегі сынғанда оны байлап бекіту үшін каппа жасауға қолданылады. Қүрамы: қалай ...

                                               

Тез салынатын паналау ғимараттары

Тез салынатын паналау ғимараттары - ядролық жарылыстың зақымдаушы факторларынан қорғауға арналған. Тез салынатын паналау ғимараттарыда жеке қорғаныс құралдарынсыз отыруга болады. Тез салынатын паналау ғимараттары салу жағдай күрт киындаған кезде ...

                                               

Тез сұрыптау

Үлгі:Infobox Algorithm Тез сұрыптау Быстрая сортировка; quicksort - мәліметтерді тез сұрыптауға мүмкіндік беретін алгоритм, атап айтқанда, сандық мәліметтерді өсу реті бойынша немесе мәтіндік мәліметтерді алфавит ретімен орналастыру. Алгоритм тіз ...

                                               

Тез әсер ететін улағыш заттар

Тез әсер ететін улағыш заттар - адам ағзасына әсері тыныс органдарына және теріге тигенде бірден сезілетін ұлагыш заттар.

                                               

Тезаурус

Тезаурус - дескрипторлы ақпараттық іздестіру тілінің лексикалық бірліктер арасындағы семантикалық қарым-қатынасын бейнелеп көрсетіп және мағыналы мазмұнына қарай сөзді іздестіретін автоматтандырылған сөздік.

                                               

Тезекбай Жамантайұлы

Тезекбай Жамантайұлы - Абай ауылының адамы. Тезекбайдың інісі Көжекбай ағасына қысым жасап, жерін тартып алу үшін әрекет жасайды. Тезекбай амалсыздан Абайға барып арызданған. Абай Көжекбайдың бұл озбырлығына тыйым салған. Ақын "Жамантайдың баласы ...

                                               

Тейшебаини

Тейшебаини – көне қала. Ертедегі Урарту мемлекетінің астанасы." Тейшеба” атты соғыс құдайының есімімен аталған. 20 ғасырдың 1-жартысындағы зерттеулер барысында Ереван қаласы аумағындағы Кармир-Блур төбесінен анықталған. 1936 жылы геолог А.П. Деме ...

                                               

Тек оқу

Тек оқу - кейбір өзгертілмеуге тиіс, ортақ пайдаланылатын файлдарға тағайындалатын атрибут. Тек оқуға арналған құжатты ашуға және қарап шығуға болады, бірақ оған енгізілген өзгертулерді сол файлдың өзінде сақтауға болмайды. Егер тек оқуға арналға ...

                                               

Тек, ата-тек, әулет есім

Отбасы; бір атадан бастау алатын тек, ұрпақ. Азаматтық құқық бойынша - азаматтың есімінің құрамдас бөлігі; мұраға алынған немесе адамның сәйкес келетін отбасыға немесе текке тиістілігін анықтайтын некеге тұру нәтижесінде алынған атау.

                                               

Текесақал

Текесақал – Mazaceae немесе сабынкөктер тұқымдасына көп жылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанның барлық аймақтарында кездеседі. Далалық жерлерде, сортаң сұр топырақты шалғындарда, өзен бойларында, көбінесе егін арасындағы арамшөптер түрінде бақшалар ...

                                               

Текеш

Текеш, Абул Музафар Текеш ибн иль-Арслан – Хорезм шахы. 1170 – 1180 жылы қарақытайлардан толық тәуелсіздік алу ушін Мауераннахрға жорық жасады. 1187 жылы Нишапурды, 1192 жылы Рейді, 1193 жылы Мервті жаулап алды. 1194 жылы Тоғұрыл II сұлтан басқар ...

                                               

Тексеріс туралы хабарлау

Тексеріс туралы хабарлау пішін үйлесімін басқаруда сызбадағы немесе тізімдегі өзгерістер ұсыныстары мақұлданғаннан кейін қолданушыға сызба немесе тізім өзгергенін немесе өзгеретінін хабарлауға қолданылатын пішін.

                                               

Тексеру

Тексеру – оқыту үдерісінің құрамды бөлігі, білім дағдылары мен іскерлік жағдайын айқындау. Тексеру оқу тәртібін жоғарлатады, оқушыны білім алуда белсенді болуға итермелейді, мектеп пен қоғамды үлгерімдік жағдайға бағдар береді. жөндеуді бақылау к ...

                                               

Тексерулер

Тексерулер әскери бөлімдер, құрамалар, әскери оқу орындары мен әскери мекемелердің шынайы жағдайын, жеке құраммен әскери кызметгі жүргізу, заңдарды, директиваларды, бұйрыктарды орындау сапасын анықтау, сонымен қатар кемшіліктер мен әлқылықтарды а ...

                                               

Текстолит

Текстолит – табиғи талшық пен фенолды немесе крезол-формальдегидті шайырлар түріндегі полимерлік байланыстырушыдан құралатын қабатты материал. Текстолит шынылы маталардың негізінде жасалған – шынытекстолит, асбест маталардың негізінде дайындалған ...

                                               

Текстология

Текстология, мәтінтану – әдебиеттанудың шығарма мәтінін қолжазбамен, түпнұсқамен салыстыра тексеретін саласы.

                                               

Тектиттер

Тектиттер – силикатты шыныдан тұратын, беті тілімделген шағын табиғи денелер. Тектиттер терминін 1900 жылы австралиялық геолог Э.Зюсс ұсынған. Түсі жасыл, сары қара, пішіні мен мөлшері әр түрлі, тұтқырлығы өте жоғары болып келеді. "Неоген, антроп ...

                                               

Тектоникалық аңғарлар

Тектоникалық аңғарлар - бағыты тектоникалық сызықпен сәйкес келетін аңғарлар. Тектоникалық аңғарлар жедел тектоникалық және қазба тектоникалық деп бөлінеді. Қазба тектоникалық аңғарлар эрозия нәтижесінде түзіледі де, бағыты тектоникалық сызық бой ...

                                               

Тектоникалық болжамдар

Тектоникалық болжамдар – тектоникалық қозғалыстар табиғатын, жер қыртысына тән кұрылымдар эволюциясын түсіндіру мақсатында жасақталған болжамдар жиынтығы.

                                               

Тектоникалық жарылым

Тектоникалық жарылым – тау жыныстарының тектоникалық қозғалыстары мен деформациялары нәтижесінде жер қыртысында пайда болған жарықшақтар. Тау жыныстарының бұл кездегі бөлектенген массиві тектоникалық жарылымның қанаттарын құрайды; көлбеу жарылымд ...

                                               

Тектоникалық карта

Тектоникалық карта – жер қыртысының немесе оның жекелеген аудандарының құрылымдық ерекшеліктері мен белгілі геологиялық уақыт шамасындағы даму жолдарын сипаттайтын арнаулы карта. Тектоникалық карта тектоникалық процестердің табиғатын, туындау жән ...

                                               

Тектоникалық күмбез

Тектоникалық күмбез - ұзындығы мен көлденеңі бірдей брахиантиклиналдық қатпар. Тектоникалық күмбез платформаларда, қатпарлы облыстардың шеттерінде кең тараған. Көп жағдайда тұздың, мұнайдың, газдың кен орындары тектоникалық күмбезбен байланысты.

                                               

Тектоникалық моделдеу

Тектоникалық моделдеу - Табиғатта жабырасатын тектоникалық құрылымдардың әр түрлі типтерінің қалыптасу жағдайларын тәжрибелер жасау түрғысынан зерттеу шараларының жиынтығы.

                                               

Тектоникалық процестер

Тектоникалық процестер. Қатты жердің болмысына тән барша қозғалыстарды, олардың ішінде жер қыртысы құрылысындағы өзгерістерді яки осы өңірдегі тектоникалық құрылымдардың орналасу және даму ерекшеліктерін қамтамасыз ететін қозғалыстарды тудыратын ...

                                               

Тектоникалық таулар

Тектоникалык таулар - жер қабығының радиальды, вертикальды және горизонтальды қозғалуынан пайда болған жер бетінің биік бөліктері. Тектоникалық таулар бес түрге бөлінеді: 1) қатпарлы дислокациялары басым қатпарлы таулар ; 2) жагпа жазықтар мен ша ...

                                               

Тектоникалық циклдер

Тектоникалық циклдер, геотектоникалық циклдер – тектоносфераның дамуындағы геологиялық құбылыстар жиынтығы." Тектоникалық циклдер” термині геотектоникалық циклдер, қатпарлық циклдер, қатпарлық дәуірлер немесе жай ғана қатпарлық түсініктерінің син ...

                                               

Тектоникалық үйлесімсіздік

Тектоникалық үйлесімсіздік - бұрын түзілген таужыныстар қабатының деформациялану процесі нәтижесінде қалыптасатын үйлесімсіздік; әдетте тектоникалық Құрылымның бір бөлігінің екінші бөлігі бетінде жылжуы нәтижесінде көрініс береді.

                                               

Тектониттер

Тектониттер – тектоникалық күштер әсерінен құрамындағы минералдары бір-біріне үйкеліп, уатылған, жентектелген немесе қайтадан кристалданған тау жыныстарының жалпы атауы. Оларға милониттерді,филлониттер мен катаклазиттерді жатқызуға болады. Милони ...

                                               

Телі-тентек

Телі-тентек. Есер, есуас, содыр-сотқар адам кейде осы қос сөзбен де сипатталады. "Қарсылық күнде қылған телі-тентек Жаза тартып ешбірі сұралмай жүр. Екі сөздің де ерте заманда берген мағынасы біздің тілімізде көп өзгере қоймаған. Тек қос сөздің а ...