ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 143




                                               

Тасбұлақ орамы (Астана)

Тасбұлақ орамы - бұрынғы атауы В.Вересаев қысқа көшесі. Тасбұлақ орамы А.Чехов көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 55.8 м. Тасбүлақ - атаудың "тастай суық бұлақ" немесе "табанында тасы көп бұлақ" дегенді білдіреді. Еліміздің бірқатар жерлерінде осы а ...

                                               

Тасжапырақ

Тасжапырақ руталар тұқымдасына жататын шетен жапырағына ұқсас жапырақты, көп жылдық шөптесін өсімдік. Гүлі 5 тармақты кызғылт -күлгін күлтелі. Гүл шоғыры эфир майын көптеп бөледі, жаңасқан кезде теріні қариды. Реликті түрге жатады, саны кему үсті ...

                                               

Таскескен көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы Ы240 көше. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы. Таскескен көшесі Обаған көшесінен басталып, Балқантау көшесінде аяқталады. Марқакөл, Сарыкөл, Аршын, Көген, Берен, М.Жұмабаев даңғылын, Қордай көшелерін қиып өтеді. Ұзындығы - 2314 м. Таскеске ...

                                               

Тасмалталар

Тасмалталар. Су ағындарымен немесе салмаң күші әсерінен дамылсыз домалауы нәтижесінде жұмырланған тас кесектері. Әдетте мөлшері 10-100 мм аралығында жұмыр кесектерді ғана тасмалталар деп атайды. Тасмалталардың мөлшеріне орай ірі кесекті, орташа к ...

                                               

Таснұсқалану

Таснұсқалану. Екі мағынасы бар. Таужыныстармен көмілген жәндіктер мен өсімдік мүрделеріне тән органикалық заттардың минералды заттарға айналуы, яғни организм қалдықтарының тапнұсқалану процесі. Терминнің бұл мағынасындағы синонимі - фосфилизация" ...

                                               

Тастақ көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы № ЗО көше. Ұзындығы - 311.2 м. "Көктал" тұрғын алабы. Тастақ көшесі Тарбағатай көшесінен басталып, Қарасу көшесінде аяқталады. Тастақ - "тас араласқан, тасы көп" деген мағынаны білдіреді. Елімізде "Тастақ" атты елді мекендер кездеседі.

                                               

Тастек

Тастек. Термин бірнеше мағынада қолданылып жүр, алайда шөгіндінің түзілуін, оның тау жыныстарына айналуын және метаморфтануға дейінгі аралықтағы барша өзгерістерін біріктіретін бүкіл процестер жиынтығы ғана тастек деп аталуға тиіс.

                                               

Тастесерлер

Тастесерлер – су алаптарында, әсіресе теңіз түптерінде тіршілік ететін, өздерінің тіршілік аймағына тән тау жыныстары мен шөгінділер өңірінде әртүрлі тесіктер мен қуыстардың қалыптасуын қамтамасыз өтетін организмдер жиынтығы. Мұндай организмдер қ ...

                                               

Тасты топырақтар

Тасты топырақтар - құрамында тау жыныстарының көлемі әр түрлі сынықтары бар топырақтар. Тасты топырақтар түрлі генетикалық типке жатуы мүмкін. Жыртуға бөгет болатын тасты топырақтарды өңдеу үшін оларды тастардан тазартады. Тау жыныстарының үгінді ...

                                               

Тасфир-и Ефкяр

"Тасфир-и Ефкяр" – 1862 жылы 28 маусымнан бастап шыға бастаған түрік басылым. Газеттің негізін түріктің ұлы жазушысы, публицист Ибрахим Шинаси қалаған-ды. Ол "Тержуман-и ахуал" газетінің негізін қалаушысы Агах әпендімен мақалаларының тақырыптары ...

                                               

Тасымалдау

Тасымалдау Тасымалдау жылдамдығы Скорость передачи; transfer rate - бір секундта тасымалданатьш екілік ақпарат элементтерінің мөлшері арқылы анықталатын жылдамдық. Өлшеу бірлігі - бод француз ғалымы Жан Морис Эмил Бодо есімімен аталған. Кейде бит ...

                                               

Тасымалдау (Мұнай және газ)

Шөгінділерді тасымалдау. Бұрыннан бар таужыныстардың жаппай морылуы нәтижесінде бөлшектенген түйіршік материалдың белгілі бір денудация агентінің әсерімен қозғалыстарға ұшырауы. Шөгінді заттардың тасымалдануы Шөгінді материалдың туындау дербестел ...

                                               

Тасымалдау агенттері

Тасымалдау агенттері. Шөгінді таужыныстардың қалыптасуы сәтінде олардың жекелеген бөлшекгерін әртүрлі қозғалыстарға ұшырататын факторлар. Құрлықтар өңіріндегі басты-басты тасымалдау агенттері - өзен суы ағындары және жел, ал теңіздердегі. Тасымал ...

                                               

Тасымалдау құбылысы

Тасымалдау құбылысы - сыртқы күш өрісі әсерінің немесе температура құрамының кеңістіктік бір тексіздігінің болуынан және тағы басқалардың салдарынан болатын қандай да бір физикалык шамалардың кеңістіктік тасымалдануына әкелетін кайтымсыз процестер.

                                               

Тасқын-қатынас көлемі

Тасқын-қатынас көлемі - өкпенің көлемі, тыныс жолдарындағы тасқын және ішкі кеуде қысымы тыныс алу механикасының үш негізгі параметрі болып есептеледі.

                                               

Тасқұдық көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы Троицкий көшесі. Тасқұдық көшесі Ақшағыл көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 131.9 м. "Тасқүдық" - тастан жасалған қүдыққа байланысты туған атау. Осы аттас елді мекендер де кездеседі.

                                               

Татар ұлтының материалдық және рухани мәдениеті

Қазіргі татар тілі алтай тобы құрамындағы түркі тілдерінің куман тобының қыпшақ топшасына жатады. Еділ бойы татарларының тілі түрлі түрік компоненттері нығаюының нәтижесінде қалыптасты және ежелгі түркі тілінің мұрагері болып табылады. Сонымен бі ...

                                               

Татар-Улкан

Татар-Улкан - Башқұртстанның Туймазин ауданындағы ауыл, Татар-Улкан ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 651 адамды құрады. Пошта индексі - 452773, ОКАТО коды - 80251865001.

                                               

Тату, қымыздың татуы

Тату, қымыздың татуы Қымыздың дәмі бұзылып, ішуге жарамсыз болуын осылай атайды. "Қымыз татып кетті". Әдетте, ішуге жарамайтын тамақ болса, "бұзылған, иістенген" сияқты сөздермен тіркестіре айтамыз да, қымыз көп тұрып бұзылса, оған тек қана "таты ...

                                               

Татымдықтар

Татымдықтар.Оларға өзіндік дәмі мен хош иісімен ерекшеленетін өсімдіктер өнімі жатады. Оларды тағамға дәмі мен иісін өткірлеу үшін, сонымен қатар тамақтың иісін "жөндеу" үшін қосады. Татымдықтар тағамның дәмін жақсартумен қатар, оның организмге с ...

                                               

Татьяна Анатольевна Морозова

Татьяна Анатольевна Морозова - социология ғылымдарының кандидаты, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің социология кафедрасының доценті. 1994 жылы әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің философия және саясаттану факультетінің ...

                                               

Татьяна Ивановна Заславская

Татьяна Ивановна Заславская - орыс әлеуметтанушысы, Ресей Ғылым академиясының академигі. Көптеген шығармалары экономикалық әлеуметтануға арналған Рывкинамен бірге жазған "Социолог экономической жизни" деген кітабында экономикалық әлеуметтанудың о ...

                                               

Тау (Яңауыл ауданы)

Тау - Башқұртстанның Яңауыл ауданындағы ауыл, Месягут ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 227 адамды құрады. Пошта индексі - 452815, ОКАТО коды - 80259855007.

                                               

Тау алды кертпештері

Тау алды кертпештер - тау жүйесінің негізгі биік бөліктерін сатылана қоршап тұратын тік беткейлі, еңіс бетті, көп ярусты құрылым. Олар көтерілу жағдайындағы таулы алаптың шеттерінде педиплен түзілуінің нәтижееінде пайда болады. Таулы алаптың көте ...

                                               

Тау алқабы (массиві)

Тау алқабы - ұзындығы мен ені шамамен бірдей, аз тілімденген таулардың оқшауланған бөлігі. Көбінесе тектоникалық және жанартаулық процестердің әсерінен пайда болады. Мысалы, Кавказдағы Эльбрус, Карпаттағы Татрлар.

                                               

Тау аралық майысу

Тау аралық майысу - тектоникалық жолмен пайда болған, яғни көрші жатңан тау жоталары көтерілген кезде жер қабығының майысуынан пайда болған тау жоталарының арасындағы депрессия. Өзінің геологиялық құрылысы жағынан тау аралық майысу шеттік майысул ...

                                               

Тау артиллериясы

Тау артиллериясы - тауда іс-әрекет жасауға арналған жер үсті артиллериясының түрі. Тау артиллериясы қару-жарағы тау артиллериясы зеңбіректерінен және тартқыштар тіркемелерімен, олардың кузовтарында алып жүретін, жүк көтеретін жануарлармен алып жү ...

                                               

Тау асуларын алу

Тау асуларын алу - шабуыл барысында бірден жүрігі келе жатып жүргізіледі. Бұл кезде қарсылас асу қорғанысын ұйымдастырмастан бұрын, рота взвод жаяуланып, шегініп бара жатқан қарсылас қимылының алдын алады және асуды сайға кіреберісті, өткелді жүр ...

                                               

Тау жыныстар массасы

Тау жыныстар массасы - кен орнын қазу нәтижесінде пайдалы қазындьіның және бос жыныстардың жекелей немесе аралас күйінде кездесуі. Тау жыныстар массасы күрделі және дайындық қазбаларынан алынған бос жыныстар да жатады.

                                               

Тау жыныстар соққысы

Тау жыныстар соққысы - тау жыныстары соққысы кезінде барынша қысылған потенциалдық қуаттың лезде кинематикалық куатқа айналуы салдарынан қазбаға шектесетін ширығып тұрған пайдалы қазынды бөлігінін күрт бұзылып, қопарылуы. Тау қопарылыс кезінде бі ...

                                               

Тау жыныстарын гидравликалық тәсілмен бұзу

Тау жыныстарын гидравликалық тәсілмен бұзу - қондырғыдан қысыммен атқылаған су күші мен тау жынысын бұзу. Мұндай бұзудың үш түрі бар: шаю, қопару және кесу. Егер тау жыныстарының бөлшектері /түйіршектері бір-бірімен байланыссыз немесе нашар байла ...

                                               

Тау жыныстарының (грунттың) ылғалдылығы

Тау жыныстарының ылғалдылығы. Тау жынысы құрамындағы нақтылы өлшеу сәтінде анықталған ылғал мөлшері сол жыныстың мүлдем құрғақ күйімен салыстырғандағы процент мөлшерімен өрнектеледі.

                                               

Тау жыныстарының аэродинамикалық кедергісі

Тау жыныстарының аэродинамикалық кедергісі - жер асты қазбалары торабымен ауаның жүру барысында оған кездесетін кедергілер. Үйкеліс кедергісі екі түрге бөлінеді: қарсы кедергі және жергілікті кедергі. Ауаның қазба бойымен журу кезіндегі қабырғаме ...

                                               

Тау жыныстарының беріктігі

Тау жыныстарының беріктігі - тау жыныстарының сырт әсерлерге, мәселен тау қазындыларын жасақтауға, яки өздерінің ен бойын кесіп өтуге келтіретін кедергісі. Т. Ж. Б. салыстырмалы шама болып есептелетін беріктік коэффициенті деген өлшеммен кескінде ...

                                               

Тау жыныстарының деформациясы

Тау жыныстарының деформациясы – күштің әсерінен тау жыныстары массивіндегі түйіршіктердің салыстырмалы қалпын өзгертуі. Тау жыныстарының деформациясы серпімді, пластикалық және үзілмелі болып бөлінеді. Тау жыныстарының серпімді деформациясы - сыр ...

                                               

Тау жыныстарының метаморфизмі

Тау жыныстарының метаморфизмі - жоғарғы температураның, қысымның және химиялық әрекеттердің әсерінен жер қабығының терең қабатында тау жыныстарының құрылымының, минералогиялық кейде химиялық құрамының өзгеру процесі.

                                               

Тау жыныстарының радиоактивтілігі

Тау жыныстарының радиоактивтілігі. Тау жыныстарының радиоактивті элементтерді - уранды, торийді және олардың ыдырау нәтижелері калий мен рубидийді кіріктіруі; қалған элементтердің нақты радиоактивтілігі мыңдаған - миллиондаған есе аз. Тау жыныста ...

                                               

Тау жыныстарының шаймаланғыштығы

Тау жыныстарының шаймаланғыштығы. Жерасты суларының тау жыныстарындағы кейбір түрбелшектерді сұрыптап еріту процесі; әсіресе тау жыныстарының үгілу аймақтарында кеңінен етек алады. Жерасты суларының құрамында көмір қышқылы мен оттегі мол болған ж ...

                                               

Тау жыныстарының шәлкес жатысы

Тау жыныстарының шәйкес жатысы - қатпарланудың немесе опырылудың, жоғары ығысудың тағы басқалардың салдарынан тау жыныстарының алғашқы шөккен қалпын өзгертіп, басқаша шөгуі.

                                               

Тау жыныстарының ыдырауы

Тау жыныстарының ыдырауы – шымыр жыныстардың өз құрамын сақтай отырып жемірілуі, яғни әртүрлі мөлшердегі кесектер мен түйіршіктерге бөлшектенуі; температуралық өзгерістер, өсімдік тамырларының әсері т. б. физикалық үгілуді қамтамасыз ететін сан т ...

                                               

Тау жынысы

Тау жыныстары - жер қабығында бірнеше тектен қосылған минералдық тау жыныстары, минералдардың немесе органикалық заттың қатқан немесе қатпаған жиынтығы. Тау жыныстары шығу тегіне қарай мынадай үш үлкен топқа бөлінеді: шөгінді тау жыныстары метамо ...

                                               

Тау жынысының газ өткізгіштігі

Тау жынысының газ өткізгіштігі - тау қысымының төмендеуіне байланысты тау жыныстарының өзі арқылы газ өткізу қабілеті. Табиғи жағдайда көмірдің газ өткізгіштігі жоғары емес. Тұтастығы бұзылған көмірдің газ өткізгіштігі әлде қайда жоғарылайды. Тас ...

                                               

Тау және аңғар желдері

Тау және аңғар желдері - күндіз аңғар бойымен төменнен жоғары қарай, ал түнде керісінше - аңғардан және таудың беткейінен төмен қарай соғады. Мұндай құбылыс әсіресе жылдың жылы айларында немесе ауа райының ашық уақытында байқалады. Тау-аңғар желі ...

                                               

Тау мұздықтары

Тау мұздықтары - морфологиясы мен динамикасы жағынан жердің рельефіне түгелдей бағынатын таулы аудандардың ақпа мұздықтары. Тау қыраттарының беткейіндегі аңғарлар мен депрессияларды алып жатады. Морфологиялық жағынан тау мұздықтары мынандай мұзды ...

                                               

Тау опырылымы

Тау опырылымы – тік және жарлы беткейлердің үлкен бір бөлігінің апатты құлауы. Опырылымдар, әдетте, тауларда, теңіздің абразиялық жағалары мен өзен аңғарларының жарларында болады. Тау опырылымы үгілу процестерінің, сейсмикалық серпудің, сондай-ақ ...

                                               

Тау тізбегі

Тау тізбегі - бірінен кейін бірі бір бағытта созылып жатқан, кейде етектері қосылып жатқан жеке жоталар мен алқаптардың қатары. "Тізбек" термині бірінен кейін бірі созылып жатқан ояндармен бөлшектенген бұйраттарға да қолданылады.

                                               

Тау тарамдары

Русско-казахский толковый географический словарь. Под общей редакцией академика АН КазССР, проф. С. К. Кенесбаева и кандидата филол. наук А. А. Абдрахманова. Алма-Ата, Изд-во "Наука", 1966, стр. 204. Академия наук Казахской ССР. Институт языкозна ...

                                               

Тау торабы

Тау торабы - екі немесе бірнеше таужотасының түйіскен жері. Тау торабы, әдетте биік болады, оған шығу өте қиын, көбінесе мұз басу орталығы болып табылады.

                                               

Тау фаунасы

Тау фаунасы – Жер шарының таулы алқаптарында мекендейтін жануарлар түрлерінің жиынтығы. Қарапайым ұғым бойынша, Тау фаунасы деп тек биік таулар фаунасын атайды. Жануарлардың таралу аумағы едәуір үлкен болса да, түгелдей биік белдеуге жатқызылады.

                                               

Тау шөлі

Тау шөлі – аласа таулы атыраптарда үгілу қабығы шала қалыптасқан майда топырақтан және шақпатастардан тұратын шөл. Гумидтік климатты аудандардағы биіктігі бойынша өзіне тең орта биіктіктегі тауларға қарағанда бедердің біршама анық пішіндерімен ер ...