ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 137




                                               

Сөйлеудің фонетикалық бірліктері

Сөйлеудің фонетикалық бірліктері орыс. фонетические единицы речи - ритмитика-интонациялык тұрғыдан алғанда дыбыстардың үздіксіз тізбегінен жасалатын ауа толқынының бөліктері. Тізбектелген ауа толқынының нақты бөліктері Сөйлеудің фонетикалық бірлі ...

                                               

Тaл қалқан

Taл қалқан - қалқанның бір түрі. Талдан өріліп жасалған қалқан үлгілері өте ертеде пайда болған. Талдың шыбықтары тері астарға өріліп, шеттері терімен көмкеріледі. Осындай Тал қалқандардың қалдықтары батыстағы скифтерге, Алтайдағы сақтарға қатыст ...

                                               

Тіpкeciм

Tіpкeciм, валенттілік - тілдік бірліктің ең кіші фон - текст құрайтын конструктивтік қасиеті. Тілдік ең кіші фон - текст кем дегенде екі элементтен тұрады және тілдің әр қабатында әр түрлі болады: фонологламма қабат үшін - морфема, морфология қаб ...

                                               

Тізбек

Тізбек - бір бірімен қатты буындармен тізбектеліп жалғасқан иілгіш бұйым. Симметриялық емес тізбек Апериодтық тізбек Коаксиал тізбек Гипотетикалық эталондық тізбек Фонтомдық тізбек Симметриялық тізбек Формациялық-генетикалық тізбек Формациялық қа ...

                                               

Тізбекті реакция

Тізбекті реакция - құрамында тура сондай реакцияның келесі актісін туғызатын белсенді бөлшектері бар белсенді бөлшектерден туындайтын химиялық немесе ядролық реакция.

                                               

Тізбекті силикаттар

Тізбекті силикаттар - жеке тізбекті силикаттар Пироксендер. Негізді атпа жыныстардын. көпшілігінің кұрамдарында пироксендер болады. Бұлар тусті жыныс құраушы минералдар есебінде роль атқарады. Жеке креммий -оттекті тізбектер арасындағы байланыс С ...

                                               

Тік тектоникалық қозғалыстар

Тік тектоникалық қозғалыстар. Әр түрлі геотектоникалық жорамалдарға сәйкес, жер қойнауындағы түрлі-түрлі процестер нәтижесінде туындай отырып, негізінен жоғары немесе төмен бағытталған, осының нәтижесінде жер қыртысыныңсш алуан тектоникалық құрыл ...

                                               

Тік қазбалар

Тік қазбалар - тік бағытта жүргізілетін қазбалар. Оған жататындар: шахты оқпандары, тұйық оқпандар, өрлеме, шурфтар, ұңғылар және тағы басқада тік қазбалар.

                                               

Тікбұрышты геодезиялық кеңестіктік координаталар

Тікбұрышты геодезиялық кеңестіктік координаталар – z осі - эллипсоидтің кіші осі солтүстікке бағытталған, х осі - бірінші геодезиялық меридианының жазықтығында орналасқан, ал y осі - меридианның L = 90° геодезиялық бойлығының жазықтығында орналас ...

                                               

Тікелей іздеудің газдық-геохимиялық әдісі

Тікелей іздеудің газдық-геохимиялық әдісі. Мұнай және газ кенорындары мен жатындарынан шашырай өрістеуі нәтижесінде қалыптасқан көмірсутек үйірімдерінің қалыптан тыс алаптарын тап басу мақсатында геологиялық киманың жер бетіне жақын бөліктеріндег ...

                                               

Тікелей іздеудің гидрогеохимиялық әдісі

Тікелей іздеудің гидрогеохимиялық әдісі. Мұнай және газ кенорындары мен жатындарынан шашырай тараған көмірсутектер мен суда еріген органикалық заттар үйірімдерінің қалыптан тыс жинақталған алаптарын тап басу мақсатында қойнауқаттық сулардың және ...

                                               

Тікелей іздеудің литогеохимиялық әдісі

Тікелей іздеудің литогеохимиялық әдісі. Көмірсутектердің жер қойнауларындағы жатындардан жер бетіне қарай жылыстауы салдарынан газ - тау жынысы - су шекараларында етек алған физикалық химиялық процестер нәтижесінде жер бетіне жақын орналасқан тау ...

                                               

Тікелей іздеудің микробиологиялық әдісі

Тікелей іздеудің микробиологиялық әдісі. Таужыныстар қимасының беткейлік өңіріндегі, грунттардағы, топырақ ауасындағы және табиғи сулардағы көмірсутектерді тотықтыратын бактериялардың биоценозын зерттеуге негізделген мұнай және кен орындарын ізде ...

                                               

Тікелей іздеудің таушайыр танымдық әдісі

Тікелей іздеудің таушайыр танымдық әдісі. Таужыныстардың өтімділігі жоғары белдемдері бойымен көмірсутекгер жатынынан жер бетіне қарай жылыстаған сұйық көмірсутектердін шашырау ореолдарын анықтау мақсатында нақтылы алап қимасының беткі өңіріндегі ...

                                               

Тікелей салықтар

Тікелей салықтар - салық төлеушінің табысы немесе мүлкінен тікелей алынатын салықтар. Корпорациялық табыс салығы, жеке табыс салығы, әлеуметтік салық, жер салығы, көлік құралдары салығы, мүлік салығы тікелей салықтарға жатады.

                                               

Тікелей қорғау

Тікелей қорғау - үлкен басшылар ұйымдастыратын, бөлімше командирі жіберетін қорғау. Тікелей қорғау қарсыластың тұтқиыл шабуылына және барлау жүргізуіне жол бермеу мақсатында ұйымдастырылады. Тікелей қорғау үшін бөлімше командирі қажетті күш пен қ ...

                                               

Тікұшақтарды алып жүретін ірі соғыс кемесі

Тікұшақтарды алып жүретін ірі соғыс кемесі - теңіз десантын тасымалдауға, қарсыластың сүңгуір қайығын іздеп тауып, жоюға арналған, тікұшақтарды алып жүретін кеме. Бұл кеме десанттық және сүңгуір қайыққа қарсы колданылатын болып бөлінеді.

                                               

Тіл (лингвистика)

Басқа мағыналар үшін Тіл деген бетті қараңыз. Тіл - белгілі бір ұғымды немесе затты, түсінікті белгілейтін және дыбыстауы бар ортақ қабылданған таңбалар жүйесі.

                                               

Тіл (тамақ)

Тіл - аспаздықта, негізінен, сиырдың тілі қолданылады. Оның салмағы 1.5 - 2 кг, 0.5 кг болып келеді. Тіл жеке тағам ретінде немесе салқын басытқы ретінде дайындалынады. Кейде ерекше дәм беру үшін ет салаттарына немесе екінші тағам болатын ет жина ...

                                               

Тіл арты дауыссыздар

Тіл арты дауыссыздар орыс заднеязычные согласные - тілдін арткы жағынын белсенді кызметі аркылы, яғни онын катты тандайға тиюі аркылы жасалатын дауыссыздар: қ, г, ң, х.

                                               

Тіл білімі саласының терминдері

Қазақстан Республикасы Өкіметінің жанындағы Мемлекеттік терминологиялық комиссияның мәжілісінде бекітілген терминдер. 2003 жылғы 2 шiлдедегi және комиссияның 2003 жылғы 24 желтоқсандағы мәжiлiсiнде бекiтiлген терминдер

                                               

Тіл білімі терминдері

Тіл білімі терминдері, лингвистикалық терминология - тіл білімі саласындағы арнайы ұғымдар мен өзіне ғана тән объектілерді білдіру үшін жұмсалатын сөздер мен сөз тіркестерінің жиынтық атауы. Тіл білімі терминдері - лингвистикадан кейінгі екінші қ ...

                                               

Тіл білімін зерттеу әдістері

Тіл білімін зерттеу әдістері - лингвистикалық теорияның жалпы методологиясымен байланысты тілді зерттеудің жолдары мен әдіс-тәсілдерінің жиынтығы. Тіл білімін зерттеу әдістері қолданылу сипатына қарай жалпы және жеке әдістер болып бөлінеді. Жалпы ...

                                               

Тіл білімінін тарихнамасы

Тіл білімінін тарихнамасы орыс историография языкознания - тіл білімі ілімдерінің тарихы - ғылым мен мәдениет тарихындағы тіл туралы білімнің дамуына, онын теориялық мәнін түсінуге, жалпы тіл туралы тілдің шығу тегіндегі теориялар мен тұжырымдард ...

                                               

Тіл білімінің тарихы

Тіл білімінің тарихы, орыс - история языкознания - тіл білімі тарихы б.з.д. 3 - 2 мынңылдықта жазудың пайда болуына байланысты оны үйренуге қажеттілік туған кезден басталады. Алғашқы тілдік деректер Месопотамиядағы шумер тілінен басталып, Ежелгі ...

                                               

Тіл бірлігі

Тіл бірлігі түрі - фонема, морфема болып табылады. Тіл бірлігі түрлері жөнінде эр түрлі көзкарас бар. Олардын ең көп таралғаны - күрылымдык және функционалдык көзкарастар. Кұрылымдык Тіл бірлігіне әрі карай жіктелмейтін фонема, морфема, семема жа ...

                                               

Тіл дамуының сыртқы заңдары

Тіл дамуынын сырткы заңдары орыс внешние законы развития языка - қоғамдық өмір жағдайында тіл дамуына эсер ететін факторлар негізінде туған зандар.

                                               

Тіл дауыссыздар

Тіл дауыссыздары орыс - Тілдің белсене қатысуы арқылы жасалатын дауыссыздар: т, д, с, ш, з, ж, н, л, р, й, к, г, қ, ғ, ң

                                               

Тіл деңгейлері

Тіл денгейлері орыс уровни языка - жалгіы тіл жүйесіне кіретін шағын жүйелер, бөлімдер, олардын эр кайсысы өздеріне тән бірынғай тіл бірліктері мен ережелердін жиынтығынан тұрады. Тіл деңгейлін фонемалык, морфемалык, лексикалык, синтаксистік деп ...

                                               

Тіл мен oйлау

Тіл мен oйлау орысязык и мышление - қоғамдық қызметтің өзара тығыз байланысты, мәні және арнайы белгілері жағынан ерекшеленетін екі түрі. Ойлау шындық болмысты бейнелеудің жоғарғы формасы, ол заттар мен құбылыстардың арақатынасың, байланыстарын ж ...

                                               

Тіл тармағы

Тіл тармағы орыс ветвь языковая - шыккан тегіндегі жакындык белгілеріне карай біріктірілген тіл семьясынын топтары. Ср.: түркі тілдерінін батыс және шығыс хун тармактары. Батыс хун тармағына кіретін булгар,оғыз, кыпшак, карлүк тілдерінін топтары ...

                                               

Тіл типі

Тіл типі орыс. тип языка - тіл құрылымының неғұрлым жалпы, әрі ықшам сипаттамасы, тілдің жекелеген белгілері арқылы анықталған тілдердің негізгі түрлері туралы жинақталған түсінік. Тіл типін анықтауға қажет белгілер морфологиялық құрылымға, грамм ...

                                               

Тіл қызметі

Тіл қызметі 1. адам қоғамындағы тілдің рөлі қолданысы, міндеті 2. Қайсы-бір кептік құрамындағы бірліктердің өзге көптіктерге жататын бірліктерге детерминацияланған сәйкестігі немесе тәуелділігі; екінші мағсы тіл бірліктеріне мысалы, Мен ту бірлер ...

                                               

Тілге тиек ету

Тілге тиек ету. Түсіндірме сөздікте - сөзіне сүйеніш, ойына таяныш, себеп деген мағынада көрінеді. "Мен де өз айтарымды айтып болған соң тілге тиек таппай, амалсыздан үнсіз отырмын". Тұрақты тіркесте ұйтқы болып тұрған "тіл" сөзі екендігі дау шығ ...

                                               

Тілдік акустика

Тілдік акустика дыбыстардың жасалуы мен олардың естілуін, дыбыстық белгілерді, сондай-ақ дыбыс құрылыстарын және оларды танып-білетін қондырғыларды жасайтын жалпы акустиканың бөлімі. Сөйлеу процесі акустикалық тұрғыдан екі салаға белінеді. Бірінш ...

                                               

Тілдік бірліктер

Тілдік бірліктер - тілдік жүйеде әртүрлі мағынаға және қызметке ие болатын бірліктер. Тілдік бірліктер тілдік жүйенің белгілі деңгейін қалыптастырады: фонема-фонемалық, морфема-морфемалық, сөз-лексикалық деңгейдің бірліктері болады. Тілдік бірлік ...

                                               

Тілдік жағасырдай

Тілдік жағасырдай қандай да бір тарихи кезеңге қызмет көрсететін тілдер мен тілдік варианттардың иерархиясы. Социум белгілі бір тарихи кезеңде пайдаланатын тілдердің немесе тіл варианттарының иерархиялық бірлестіктердің шеңберінде таралады. Эндог ...

                                               

Тілдік жағдаят

Тілдік жағдаят - бір тілдің немесе бір аумақтық-әлеуметтік ортада қызмет ететін тілдік формалардың белгілі географиялық аймақ, болмаса саяси-әкімшілік құрылым шегінде өмір сүру формасынын жиынтығы. Тілдік жағдаят - әлеуметтік тіл білімінің зертте ...

                                               

Тілдік жоспарлау

Тілдік жоспарлау - тілдік құрылыс, тілдің дамуын саналы түрде реттеу, саналы түрде тілге өзгеріс енгізу, арнайы құрылып және тиісті өкілеттігі бар саяси, білім беру, лингвистикалық жоспарлаумен тіл жүйелерінде өзгерістер жасау ; релевантты әлеуме ...

                                               

Тілдік жүйе

Тілдік жүйе табиғи тілдің ішкі заңына лайық, сөздік құрам мен грамматикалық құрылыстың тұрақты қарым-қатынасқа түскен элементтерінің бірлігі мен тұтастығы. Тіл белгілі бір жүйе ретінде өмір сүреді. Тілдік жүйе сөздердің әртүрлі өзгеріске түсу мен ...

                                               

Тілдік категория

Тілдік категория кең мағынасында жалпы қасиетке ие болатын тілдік элементтің кез келген тобы. Tap мағынасында - бірыңғай тілдік бірліктердің жиынтығы. Тілдік категорияны жүйелеу синтаксистік және семантикалық белгілерге байланысты жүргізіледі. Ка ...

                                               

Тілдік контактілер

Тілдік контактілер орыс контакты языковые - бір немесе бірнеше тілдін күрылымы мен сөздігіне ыкпал ететін екі не одан көп тілдін бір-бірімен байланыска түсуі. Тілдік контактілердін әлеуметтік жағдайлары әр түрлі этникалык, тілдік топтардын шаруаш ...

                                               

Тілдік норма

Тілдік норма дегеніміз – тілдегі бірізділік, тіл материалдарын нормалау деген сөз, белгілі бір тәртіп, заңдылыққа бағындыру. Тілдік норма тілдің ішкі заңды жүйелері негізінде дамып қалыптасады, олар сұрыпталған, ұтымды орайында, жалпыға бірдей ор ...

                                               

Тілдік одақ

Тілдік одақ орыс языковой союз - біртұтас географиялық кеңістікте ұзақ уақыт бойы жиі қарым-қатынаста даму нәтижесінде пайда болған, құрылымдық және материалдық белгілері ұқсас тілдердің аймақтық-тарихи бірлігінің ерекше түрі. Тілдік одақ идеясы ...

                                               

Тілдік стиль

Тілдік стиль - айтайын деген ойды неғұрлым әсерлі жеткізу мақсатында жалпыхалықтық тілдің сөз байлығын талғап қолдану тәсілінің бір түрі. Тілдік стиль стилистикадағы негізгі категория болып табылады. Стиль түрлері өзара үнемі қарым-қатынасқа түсі ...

                                               

Тілдік таңба

Тілдік таңба орыс знак языковой - тіл бірліктерінің затты, оның қасиетін, болмысқа қатыстылығын білдіретін материалдық-идеялық құрылымы. Тілдік таңбалардың жиынтығы ерекше таңбалар жүйесі - тілді жасайды. Тілдік таңба мазмұн мен дыбысталудың, яғн ...

                                               

Тілдік тұлға

Тілдік тұлға - тіл жүйесінде бір-бірінен қызметі, құрылысы, орны жағынан дараланатын тұрақты тілдік элементтер. Тілдік тұлға тілдің негізгі қызметін атқаратын материалды-заттық мағыналық атауыш сөздер. Сөздер Тілдік тұлға ретінде жеке айтылғанда ...

                                               

Тілдік универсалдар

Тілдік универсалдар тілдердің негізгі сипаттарын аша алатын барлық не болмаса кептеген тілдерге ортақ қасиеттер мен белгілер. Өз бастауын антикалық теориядан алған Тілдік универсалдар Пор-Рояль грамматикасында шыңдалып, В. Фон Гумболдьт, Ч. Осгуд ...

                                               

Тілдік қабілет

Тілдік кабілет орыс языковая способность - психолингвистикадағы басгы ұғымдардың бірі. Тілді колданушынын. психикасын сатылап калыптаскан көп денгейлі функционалды жүйе. Л. В. Щербанын "тілдік ұғымдардын потенциалдык жүйесі ретінде", "жеке адамны ...

                                               

Тілдік құрылым

Тілдік құрылым - тілдегі сөздер мен сөйлемдердің тілдің ішкі заңдылығына байланысты өзінше құрылу, түрлену жүйесінің жиынтығы. Тілдік құрылым тілдің сөздік құрамындағы сөздердің өзіндік морфология құрылысы мен синтаксистік ерекшеліктеріне қарай а ...