ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 132




                                               

Сураж

Сураж - Башқұртстанның Иглин ауданындағы ауыл, Май ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 0 адамды құрады. Пошта индексі -?, ОКАТО коды -?.

                                               

Суртан-Узяк

Суртан-Узяк - Башқұртстанның Зилайыр ауданындағы ауыл, Матраев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 87 адамды құрады. Пошта индексі - 453694, ОКАТО коды - 80227825006.

                                               

Сусіңіргіштік

Сусіңіргіштік. Тау жыныстарының өз бойындағы қуыстар арқылы су молекулаларын өткізу қасиеті. Сусіңіргіштік коэффициент см/сек немесе м/тәулік өлшемдерімен өлшенеді.

                                               

Сусамыр көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы М.Лунин көшесі. Сусамыр көшесі И.Крылов қысқа көшесінен басталып, Өзен көшесінде аяқталады. Қызылжар, Қатаркөл орамдарымен және Үстірт көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 767.6 м. "Сусамыр" - жайлау аты. Жамбыл облысында орналасқан. Ата ...

                                               

Сусл

Сусл - Башқұртстанның Бир ауданындағы ауыл, Сусл ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 625 адамды құрады. Пошта индексі - 452462, ОКАТО коды - 80213840001.

                                               

Сусло

Сусло - спирт алуда езіліп қайнаған және қантталғаннан кейінгі ерітінді; сыра және квас өндіретін, ашымаған крахмалды және қантты қайнатпа; сығымдаған жүзім шырыны; сыра дайындауға арналған, құлмақ пен ашытқы қосылмаған, уыт пен ұн қосылған тәтті ...

                                               

Сусыма

Сусыма - біршама тік беткейлерге тән гравитациялық қозғалыстар түрі; беткей тау жыныстарының төмен қарай бірте-бірте сусуы не физикалық моруға ұшыраған жекелеген кесектердің қар көп жауғанда опырылуымен сипатталады; нөсер кезінде жиілейді, сейсми ...

                                               

Сусымалар

Сусымалар - құмды, сазды, лёссты грунттардың және құмдардың нөсерлердің, қардың еруінің немесе грунттық судың шығуының салдарынан езіліп, беткеймен төмен қарай сусып түсуі.

                                               

Сутартқы

Сутартқы - гидроэнергетика, халықты сумен қамтамасыз ету, ирригация және т.б. мақсаттар үшін суды өзеннен,көлден, бөгеннен, жер астынан және т.б. алатын гидротехникалық қүрылыс. Ол алынған суды сутаратушыға берілген мөлшерде, тиісті сапамен және ...

                                               

Сутас

Сутас. Силикаттар класына жататын берилл деп аталатын минерал түрі. Әдемі көкшіл түсті болуына байланысты, С. асыл тастар қатарына жатады; С. зергерлік бұйымдар жасауға кеңінен пайдаланылады.

                                               

Сутегі тектес атом үшін Бор теориясы

Бордың бірінші постулаты бойынша атомда электрондардың белгілі бір стационар орбиталары бар. Бор стационар орбиталар үшін мына шарт орындалуы тиіс деп тұжырымдады: m e rv=nħ мұндағы n =1.2.3. Бұл шарт бойынша стационар орбиталардағы электронның и ...

                                               

Сутек жанармайы

Сутек жанармайы - 1903 ж. К.Э.Циолковский алғаш рет ракеталық жанармай ретінде ұсынған сұйық, сутек. Ракетанын соңғы үлгілері үшін ен тиімді жанармай, әр түрлі жер үсті қозғатғқыштары мен авиациялық әуе-реактивтік қозғалтқыштары үшін келешегі мол ...

                                               

Сутектену

Сутектену. Сутектің органикалық қосыңдыларға кірігуімен сипатгалатын химиялық процесс. Сутектену процесі қанықпаған байланыстар орнын, гетероатомдар орнын, немесе көміртек орнын иемдену арқылы жүзеге асуы мүмкін. Сутектену қайтымды процесс, кері ...

                                               

Суфрийа

Суфрийа -а с - С у ф р и й а - суфришілер, негізгі үш хариджшілер кауымының бірі. XII ғасырдың 2-жартысында Басрада пайда болды. Қауымның негізін Зийад б. әл-Асфар қалаған. Қауым да соның әкесінің есіміне сәйкес "суфритшілер" деген атауға ие болд ...

                                               

Суффозия

Суффозия - топырақ қүрамындағы ерігіш тұздарға тән өте ұсақ түйіршіктердің сіңбе сумен шаймалануы және жер асты суларымен ағызып әкетілуі нәтижесінде сол топырақтың микроагрегаттық қүрылым бірегейлігінің бұзылуы салдарынан осы өңірді көмкерген жа ...

                                               

Суық

Суық - организмының жанында сол деңгейi қоршаған ортасының температурасы не едәуiр төменде ойдағыдай жұмыс iстей алуға сезетiн сол себептi әдетте пайда болатын физиологиялық сезiну. Осындай деңгей адам үшiн әдетте цельсидiң жиырма градустарына жа ...

                                               

Суық күйде илемдеу

Суық күйде илемдеу - ыссы күйде жәмішталған металды алдын ала қыздырмай илемдеу орнақтарының жанышпабіліктерінің араларында жаныштап қысыммен өңдеу тәсілі. Болаттардан және түсті металдардан жұқа табақтарды және таспаларды, жұқа қабырғалы құбырла ...

                                               

Суық күйде пісіру

Суық күйде пісіру - бөлме температура жағдайда қыздырмай екі тетікті бірге илемдік деформация арқылы қосу. Суық күйде пісіру алюминийден, мыстан және олардың қорытпаларынан жасалған сымдарды қосу үшін, сонымен қатар әртүрлі металдарды және басқа ...

                                               

Суық полюс

Суық полюс – Жер шарындағы ауаның ең төмен температурасы қалыптасатын аймақ. Суық полюс Солтстік жарты шарда Саха Республикасындағы Оймякон және Жоғарғы Яна аудандарында және Гренландияның мұздық қалқандары мен Аляска, Канаданың солтүстік-батысын ...

                                               

Суық ұшыру

Суық ұшыру - қайта қуатталуға мүмкіндік беретін және шахта зақымданбай қалатын баллистикалық ракеталарды ұшыру технологиясы. Ракета газ генераторы көмегімен шахтадан итеріледі және ракета тасушының қозғалтқыштары ракета шахтадан ұшып шыққаннан со ...

                                               

Суықпен емдеу

Криотерапия - суықпен емдеу. Ол үшін қар, мүз пайдаланылады. Арнаулы аспаптар арқылы тері үстүрттерін, ісік, қанжелді емдеуге қолданылатын емдік. Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

                                               

Суға қанығу

Суға қанығу - алдын ала ауадан тазартылып алынған тау жынысы үлгісіндегі барша қуыстардың 150 атмосфералық қысыммен айдалған су молекулаларын өз бойына сіңіріп алу мүмкіндігін көрсететін шама. Бұл шама тау жынысы үлгісіне сіңіскен су массасының с ...

                                               

Суға қанығу коэффициенті

Суға қанығу коэффициенті - қатты таужыныстар үшін олардың сужұту шамасының суға қанығу шамасына қатынасымен сипатталады. Ол таужынысты сумен әдеттегі жағдайларда біртіндеп канықтырғанда кеуектерінің барлық көлемінің қандай бөлігінің сумен толатын ...

                                               

Суқайтарымдылық

Суқайтарымдылық - сумен қаныққан жаужыныстардың өз бойынан гравитациялық су массаларын бөліп шығару мүмкіндігі. Суқайтарымдылық коэффициенті шартты тау жынысы бөлшегінен босап шыға алатын су мөлшерінің сол бөлшектің көлеміне қатынасы арқылы өрнек ...

                                               

Суқан, суқаны сүймеу

Суқан, суқаны сүймеу Сөз тіркесінің мағынасы - жақтырмау, ұнатпау. "Әйтеуір, сол жігітті суқаным сүймейді" Қ. Жұмаділов, Көкейкесті. Сөз құрылысын, шыққан тегін ашуда - моңғол тобындағы тілдерге назар аударғанда ғана мүмкіндік аламыз. моңғол тілі ...

                                               

Суөткізгіштік

Суөткізгіштік - заттардың өзі арқылы суды, ылғалды өткізу қасиеті, яғни судың сіңірілуіне қарсыласа алмауы, немесе дененің ылғалды өзінің сыртқы қабатында ұстап қала алмауы.

                                               

Схема

Схема қандай да бір объекті құрылымының шартты символдар мен графиктік кескіні; кейбір логикалық операцияларды жүзеге асыратын логикалық элемент; мәліметгер базасы құрылымының арнама тізімі.

                                               

Сценарий

Сценарийде драматургия мен проза тәсілдері қабат игеріледі. Сценарий экрандық қойылым үшін жазылып, образдық жүйе экранда бейнелегенде ғана тәмамдалған, толыққанды сипатқа ие болады. Сценарий сөз өнері жанры ретінде XX ғасырда дамыды. Ол кино жән ...

                                               

Сценарийлер тілі

Сценарийлер тілі - мультимедиалық қолданбалы программаларда мәліметтер мен іс-әрекеттерді сипаттау мақсатында пайдаланылатын тіл.

                                               

Сыдық

Сыдық. "Туралық" деген мағынаны білдіреді. Барлық Пайғамбарлар сөйлеген әрбір сөздері мен істеген әрбір ісінде туралықты ту етеді. Олар ешқашан болған жайды бұрмалай айтпайды. Ешқашан жалған сөйлемейді. Раббысының баянын жеткізетін Пайғамбардың ж ...

                                               

Сызбанұсқа

Жер қыртысы қимасының зерттеушіге қажетті нақтылы жазықтығын тау жынысы яки кен қабатының немесе сулы қойнауқаттың табаны яки жабыны, т.с.с. изогипсалар көмегімен қағаз бетінде кескіндеу. Бұл сызбанұсқаға қосымша ретінде әдетте геологиялық барлау ...

                                               

Сыздықов атындағы көше (Алматы)

Сыздықов атындағы көше. Көшеге қазақ жазушысы Жақан Сыздықовтың есімі берілген. Сыздықов Жақан Көкшетау облысының Чкалов ауданы Аймақ ауылында дүниеге келген. Ол "Бостандық туы", "Қызыл Түркістан", "Оңтүстік Қазақстан", "Сталин жолы" т.б. газетте ...

                                               

Сызықжол

Сызықжол - дискінің бір толық айналымында ауыстырусыз бір бастиекпен оқылатын магниттік дискінің бөлігі. Магниттік дискілердің дестелерінде, әдетге, 200 жұмысшы және 3 резервті сызыкжол болады, ЖМД-дің әр бетінде 40 немесе 80 сызықжол. Баламалы с ...

                                               

Сызықтық спектрлер

Сиретілген газдар немесе кез келген химиялық элементтің буларын қыздырғанда жарық шығара бастайды. Егер осы жарықтың жіңішке шоғын призма арқылы өткізіп, спектрге жіктейтін болса, әр түсті, жіңішке жарқыраған айқын сызықтар көрінеді. Осындай сызы ...

                                               

Сызықтық функция

y = kx+l түріндегі формуламен берілетін фуннкцияны сызықтық функция деп атайды. у = kx + l функциясының анықталу аймағы барлық нақты сандар жиыны. Егер у = kx + lсызықтық функциясындағы l=0болса, онда у=kxтүрінде жазылады. у =kxфункциясы тура про ...

                                               

Сызықша

Сызықша - жай және құрмалас сөйлемдерде қолданылатын және бөлу-ажыратудың инвариантты семантикалық-синтаксистік мәнімен біріктірлеген көп түрлі функцияларды атқаратын ұзын келбеу сызықша түріндегі тыныс белгісі.

                                               

Сыйлық ақы

Белгілі бір қызмет саласында жетістікке жеткені үшін ақшалай немесе материалдық түрде марапаттау. Бір тауар үшін бір бағаның екіншісінен, атап айтқанда нақты бағаның көрсетілген құнынан асып түсу мөлшері. Кейбір уақыт кезеңі бойында алдын ала тағ ...

                                               

Сыйға тарту шарты

Сыйға тарту шарты Бір тараптың, екінші гарапқа мүлікті меншікке не мүліктік құқықты ақысыз беретін немесе беруге міндеттенетін азаматтық-құқықтық шарты.

                                               

Сымбат сән академиясы

Сымбат” сән академиясы – жеңіл өнеркәсіп орны, бірыңғай шығармашылық және өнеркәсіптік ұйым. Кәсіпорынның құрамындағы ғылыми-өндірістік бірлестіктер бар: дизайнерлік-құрастырымдық және ғылыми-зерттеу әзірленімі, тігін, аяқ киім, тоқыма өндірісі," ...

                                               

Сын есім

Сын есім - заттың түсін, сапасын, белгісін, күйін, салмағын, көлемін, иісін т.б. қасиеттерін білдіретін сөздер. Қазақ тілінде сын есімдердің сұрақтары – қандай? қай? Бұл айтылғандар – сын есімнің мағыналық жағы. Тұлғалық жағынан сын есім негізгі ...

                                               

Сын есімнің шырайлары

Сын есімнің шырайлары – сын есімнің біртектес сапалық сынның бір-бірінен айырмашылығын анықтайтын категориясы. Шырай категориясы әр түрлі сапаны емес, керісінше, ұқсас заттардың біркелкі сындық, сандық, сапалық дәрежесін салыстыруға қызмет етеді. ...

                                               

Сын отечества

"Сын отечества" ─ ХІХ ғасырдағы орыс журналы. 1812-1852 жылдары Санкт-Петербург қаласында жарық көреді. Журнал аптаның бейсенбі күндері шығарылады. Бастабында редакторы Н.И. Греч болады. "Сын отечества" журналы тарихи және саяси журналдардың бірі ...

                                               

Сыналану

Сыналану - ұзындық бойының сыналанып барып жоқ болуы. Сыналану себептеріне қарай: тектоникалық ; тектоникалық емес болып бөлінеді.

                                               

Сынама сабақ

Сынама сабақ - педагогикалық тәжірибеден өту кезіндегі институт студенті немесе педколледж оқытушысы өткізетін сабақ. Педагогикалық тәжірибе жетекшісі, осы пәннің немесе сынып мұғалімі тәжірибе өтушілердің қатысуымен өтеді, әдіскерлер басшылығыме ...

                                               

Сынамаалғыш

Сынамаалғыш - мұнай және газ ұңғымаларынан сұйық пен газ сынамаларын алуға қолданылатын аппарат. Қойнауқаттық жағдайда алынған сынамада өкілетті сынама деп аталады. Сынама тікелей ұңғымадан алынады. Тереңдік ұңғыма оқпанынан сынама алуға пайдалан ...

                                               

Сынамаларды өңдеу журналы

Сынамаларды өңдеу журналы Сынамаларды өңдеу барысы жайлы деректерді тіркеп отыратын құжат. Бұл құжатта сынаманың нөміpi, оның алғашқы және ақырғы салмақ мөлшері, өңдеу сүлбасы, өндеуге түскен уақыты т.с.с. мағұлматтар көрсетіледі.

                                               

Сынамалау

Сынамалау - пайдалы қазбаның химиялық, минералдық, петрографиялық құрамын, технологиялық не физикалық-техникалық қасиеттерін және т.б. анықтау үшін барлау қазбаларының өнімінен не омырма кен массаларынан алынған сынамаларды өңдеу мен зерттеуді қа ...

                                               

Сынамалау журналы

Сынамалау журналы Сынамаларды жасақтау және талдау шараларына қатысты мағұлматтарды тіркеу құжаты, мұнда сынаманың нөмірі, оның алыну орны, уақыты және тәсілі, сынама алынған атыздардың мөлшерлік көрсеткіштері, сынама құрамындағы кен сипаты, сына ...

                                               

Сынамалық игеру

Сынамалық игеру - мұнай кенорнын немесе оның бөлігін барлау және алғашқы өндіру ұңғымалары көмегімен сынамалау мақсатында пайдаланудың бастапқы кезеңінде жүргізілетін жұмыстар. Сынамалау кезінде өнеркәсіптік игеру жүйесі мен оның көрсеткіштерін ж ...

                                               

Сынап хлориді

Сынап хлориді, Алмас, наркүміс HgCl 2 - күшті әсер ететін улы зат. Ақ түсті ұнтақ немесе кристалл түрінде кездеседі. Суда нашар, ал спиртте, эфирде, бензолда және басқа органик. еріткіштерде жақсы ериді. Меншікті салмағы 5.4, балқу t 277-2800С, қ ...